Pengurusan Zakat

 

Pengurusan Zakat merujuk kepada proses merancang, mengutip, mengurus dan mengagihkan zakat secara sistematik agar hak golongan yang berhak (asnaf) dapat dipenuhi dengan adil dan berkesan. Dalam konteks Islam, pengurusan zakat bukan sekadar aktiviti kewangan, tetapi satu amanah syariah yang mempunyai dimensi ibadah, sosial dan ekonomi.

1. Pengertian Pengurusan Zakat

Pengurusan zakat ialah keseluruhan sistem yang melibatkan:

 • Kutipan zakat daripada umat Islam yang memenuhi syarat.

 • Pentadbiran dan pengurusan dana zakat.

 • Pengagihan kepada lapan golongan asnaf yang ditetapkan oleh syarak.

Allah SWT berfirman:

“Sesungguhnya zakat-zakat itu hanyalah untuk orang-orang fakir, orang-orang miskin, amil zakat, orang-orang yang dijinakkan hatinya (muallaf), untuk memerdekakan hamba, orang yang berhutang, untuk jalan Allah dan untuk musafir.”

(Al-Qur’an, Surah al-Taubah: 60)

Ayat ini menjadi asas utama kepada sistem pengurusan zakat dalam Islam.

2. Prinsip Pengurusan Zakat dalam Islam

Pengurusan zakat mestilah berlandaskan beberapa prinsip penting:

a) Amanah

Zakat merupakan harta umat Islam yang wajib diurus dengan penuh tanggungjawab kerana ia melibatkan hak golongan asnaf.

b) Keadilan

Agihan zakat perlu memastikan setiap asnaf mendapat hak mereka secara adil dan tidak berlaku penyelewengan.

c) Ketelusan

Pentadbiran zakat perlu telus agar masyarakat yakin dengan institusi zakat.

d) Kecekapan

Pengurusan zakat perlu profesional supaya dana zakat memberi impak besar kepada pembangunan ekonomi umat.

3. Institusi Pengurusan Zakat di Malaysia

Di Malaysia, pengurusan zakat berada di bawah kuasa Majlis Agama Islam Negeri. Contohnya:

 • Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan (MAIWP)

 • Majlis Agama Islam Johor (MAIJ)

Institusi ini bertanggungjawab mengurus kutipan dan pengagihan zakat melalui pusat zakat atau badan khas.

Sebagai contoh, MAIWP mempunyai agensi pelaksana iaitu:

 • Pusat Pungutan Zakat MAIWP

4. Proses Pengurusan Zakat

Secara umum, pengurusan zakat melalui beberapa peringkat:

 1. Pengenalpastian pembayar zakat

Individu atau syarikat yang cukup syarat nisab dan haul.

 2. Kutipan zakat

Dilaksanakan melalui kaunter, potongan gaji, pembayaran atas talian dan sebagainya.

 3. Pengurusan dana zakat

Dana dikumpul dan direkodkan secara sistematik.

 4. Pengenalpastian asnaf

Kajian lapangan dilakukan bagi mengenal pasti penerima yang layak.

 5. Pengagihan zakat

Bantuan diberikan dalam bentuk:

 • bantuan kewangan

 • pendidikan

 • perubatan

 • pembangunan ekonomi

5. Kepentingan Pengurusan Zakat

Pengurusan zakat yang baik memberi kesan besar kepada masyarakat:

 • Mengurangkan kemiskinan dalam kalangan umat Islam.

 • Membantu pembangunan ekonomi ummah.

 • Memperkuat solidariti sosial.

 • Mengurangkan jurang kaya dan miskin.

Pada zaman pemerintahan Umar bin Abdul Aziz, pengurusan zakat yang cekap menyebabkan hampir tiada lagi golongan miskin yang layak menerima zakat di beberapa wilayah Islam.

6. Cabaran Pengurusan Zakat

Antara cabaran yang dihadapi termasuk:

 • Kesedaran umat Islam yang masih rendah untuk membayar zakat.

 • Persepsi masyarakat terhadap ketelusan institusi zakat/yang diamanahkan untuk menyampaikan.

 • Pengagihan yang tidak sampai kepada asnaf sebenar.

 • Keperluan sistem pengurusan yang lebih moden dan berdata.

Pengurusan zakat merupakan satu mekanisme penting dalam sistem ekonomi Islam. Jika diurus dengan amanah, telus dan profesional, zakat bukan sahaja mampu membantu golongan miskin tetapi juga menjadi instrumen pembangunan sosial dan ekonomi umat Islam.

https://t.me/kapsul_tazkirah